Βασικές Αρχές και Λειτουργίες της Διοίκησης Επιχειρήσεων

Βασικές Αρχές και Λειτουργίες της Διοίκησης Επιχειρήσεων

Πατήστε το play αν θέλετε να ακούσετε το άρθρο (podcast)

Εισαγωγή

Η διοίκηση επιχειρήσεων αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα πεδία της οργανωμένης  επιχειρηματικής δραστηριότητας. Οι σύγχρονες επιχειρήσεις λειτουργούν σε ένα  περιβάλλον αυξημένης πολυπλοκότητας, έντονου ανταγωνισμού και συνεχών  αλλαγών. Στο πλαίσιο αυτό, η αποτελεσματική διοίκηση καθίσταται απαραίτητη για  την επίτευξη βιωσιμότητας, ανάπτυξης και στρατηγικής επιτυχίας. Η εργασία αυτή  εξετάζει τις βασικές αρχές της διοίκησης, τους στόχους και τον ρόλο των επιχειρήσεων, καθώς και τις σημαντικότερες λειτουργίες της διοίκησης: τον σχεδιασμό, την οργάνωση και τη διαμόρφωση τμημάτων και ρόλων.

1. Εισαγωγή στη Διοίκηση Επιχειρήσεων

Η διοίκηση επιχειρήσεων ορίζεται ως η διαδικασία σχεδιασμού, οργάνωσης,  διεύθυνσης και ελέγχου των πόρων της επιχείρησης με σκοπό την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Σύμφωνα με κλασικούς θεωρητικούς, όπως ο Fayol και ο  Drucker, η διοίκηση συνιστά ένα σύστημα αρχών και μεθόδων που επιτρέπουν την  ορθολογική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.

Κύριες λειτουργίες της διοίκησης:

• Σχεδιασμός: καθορισμός στόχων και στρατηγικών.
• Οργάνωση: διαμόρφωση δομών και διαδικασιών.
• Διεύθυνση: καθοδήγηση και παρακίνηση ανθρώπινου δυναμικού.
• Έλεγχος: αξιολόγηση της απόδοσης και διόρθωση αποκλίσεων.

Η διοίκηση δεν αποτελεί μόνο μια τεχνική διαδικασία, αλλά και μια ανθρώπινη  δραστηριότητα που απαιτεί επικοινωνία, ηγεσία και λήψη αποφάσεων.

2. Ρόλος και Στόχοι των Επιχειρήσεων

Οι επιχειρήσεις έχουν καθοριστικό ρόλο στην οικονομία, καθώς παράγουν προϊόντα  και υπηρεσίες, δημιουργούν θέσεις εργασίας και συμβάλλουν στη συνολική οικονομική ανάπτυξη. Ο βασικός σκοπός μιας επιχείρησης είναι η ικανοποίηση  αναγκών της κοινωνίας μέσω της αποτελεσματικής αξιοποίησης των πόρων της.

2.1 Στόχοι των επιχειρήσεων

Οι επιχειρήσεις θέτουν στόχους που μπορεί να είναι:

• Οικονομικοί: μεγιστοποίηση κέρδους, αύξηση πωλήσεων, μείωση κόστους.
• Κοινωνικοί: εταιρική κοινωνική ευθύνη, περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
• Αναπτυξιακοί: ενίσχυση καινοτομίας, επέκταση σε νέες αγορές.
• Λειτουργικοί: βελτίωση της παραγωγικότητας, ποιότητας και
  αποτελεσματικότητας.

Για παράδειγμα, μια βιομηχανική εταιρεία μπορεί να θέσει ως στρατηγικό στόχο τη  μείωση των εκπομπών ρύπων κατά 30% εντός πενταετίας, ενώ μια εμπορική  επιχείρηση μπορεί να στοχεύσει στην αύξηση του μεριδίου αγοράς της κατά 10%.

3. Λειτουργίες της Διοίκησης: Σχεδιασμός

Ο σχεδιασμός είναι η διαδικασία με την οποία καθορίζονται οι στόχοι και οι ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιηθούν για την επίτευξή τους. Αποτελεί το  πρώτο και θεμελιώδες βήμα της διοικητικής λειτουργίας, καθώς θέτει το πλαίσιο  στο οποίο θα κινηθεί η επιχείρηση.

3.1 Επίπεδα σχεδιασμού

• Στρατηγικός σχεδιασμός: αφορά μακροπρόθεσμους στόχους,
  διαμορφώνεται από την ανώτατη διοίκηση και έχει ορίζοντα πέντε ετών ή και  περισσότερο.
• Επιχειρησιακός σχεδιασμός: υλοποιεί τη στρατηγική μέσω επιμέρους προγραμμάτων και δράσεων σε επίπεδο τμημάτων.
• Τακτικός σχεδιασμός: αφορά την καθημερινή λειτουργία, περιλαμβάνει διαδικασίες, χρονοδιαγράμματα και κατανομή πόρων.

3.2 Μικρή μελέτη περίπτωσης

Μια αλυσίδα λιανεμπορίου θέτει ως στρατηγικό στόχο την ψηφιακή της μετάβαση.

• Στρατηγικά αποφασίζει την υιοθέτηση ηλεκτρονικού καταστήματος.
• Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το τμήμα IT σχεδιάζει την ανάπτυξη της πλατφόρμας.
• Σε τακτικό επίπεδο, καθορίζονται οι καθημερινές λειτουργίες διαχείρισης
  παραγγελιών.

4. Οργάνωση

Η οργάνωση ως λειτουργία της διοίκησης περιλαμβάνει τη δημιουργία μιας
κατάλληλης δομής που επιτρέπει την αποτελεσματική εκτέλεση του σχεδίου. Μέσω  της οργάνωσης, καθορίζονται οι ρόλοι, οι αρμοδιότητες και οι σχέσεις μεταξύ των  ατόμων και των τμημάτων.

4.1 Αρχές οργάνωσης

• Καταμερισμός εργασίας: διαίρεση των εργασιών σε επιμέρους καθήκοντα.
• Εξουσία και ευθύνη: σαφής προσδιορισμός δικαιωμάτων και
  υποχρεώσεων.
• Ιεραρχία: διάρθρωση διοικητικών επιπέδων.
• Εύρος ελέγχου: αριθμός υφισταμένων ανά προϊστάμενο.

4.2 Οργανωτικές δομές

• Γραμμική
• Λειτουργική
• Επιτελική
• Matrix
• Project-based

Παράδειγμα οργανoγράμματος μπορεί να περιλαμβάνει Διευθύνοντα Σύμβουλο, και  κάτω από αυτόν τμήματα όπως Οικονομικό, Μάρκετινγκ, Πωλήσεων, Ανθρώπινου  Δυναμικού και Παραγωγής.

5. Οργάνωση Τμημάτων και Ρόλοι στη Διοίκηση

Η διαμόρφωση τμημάτων αποτελεί βασικό στοιχείο της οργανωτικής λειτουργίας.  Κάθε τμήμα έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες και συμβάλλει με διαφορετικό τρόπο  στην επίτευξη των στόχων της επιχείρησης.

5.1 Τυπικά τμήματα επιχειρήσεων

• Οικονομικό τμήμα: διαχείριση οικονομικών πόρων, προϋπολογισμός.
• Τμήμα Μάρκετινγκ: έρευνα αγοράς, προώθηση προϊόντων.
• Πωλήσεις: υλοποίηση εμπορικών στόχων.
• Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού: πρόσληψη, εκπαίδευση και αξιολόγηση προσωπικού.
• Τμήμα Παραγωγής: κατασκευή προϊόντων, έλεγχος ποιότητας.

5.2 Παράδειγμα εφαρμογής

Μια τεχνολογική εταιρεία που αναπτύσσει λογισμικό μπορεί να οργανωθεί γύρω  από τμήματα όπως ανάπτυξης, τεχνικής υποστήριξης, marketing και finance. Η  επιλογή της δομής matrix επιτρέπει την αποδοτική συνεργασία μεταξύ ομάδων  έργου και λειτουργικών τμημάτων.

Συμπεράσματα

Η διοίκηση επιχειρήσεων αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα επιτυχίας για κάθε  οργανισμό. Οι λειτουργίες της διοίκησης, ο σχεδιασμός, η οργάνωση και η δομή των  τμημάτων αποτελούν βασικά εργαλεία για την επίτευξη στόχων και την αντιμετώπιση προκλήσεων. Η βαθύτερη κατανόηση αυτών των εννοιών επιτρέπει  στους μελλοντικούς επαγγελματίες να συμβάλλουν στην αποτελεσματική λειτουργία  των οργανισμών.

Βιβλιογραφία (ενδεικτική)

• Drucker, P. (2007). The Practice of Management.
• Fayol, H. (2016). General and Industrial Management.
• Robbins, S. & Coulter, M. (2021). Management.